![Fasolka po bretońsku](https://lp.tvokazje.pl/wp-content/uploads/2024/05/Fasolka-po-bretonsku-150x150.jpeg)
Fasolka po bretońsku
2024-05-29![Chłodnik rzodkiewkowy](https://lp.tvokazje.pl/wp-content/uploads/2024/06/Chlodnik-rzodkiewkowy-150x150.jpeg)
Chłodnik rzodkiewkowy
2024-06-10Chłodnik to zupa na bazie świeżych warzyw lub owoców podawana na zimno. Do jednych z najlepiej rozpoznawalnych zalicza się chłodnik litewski. Jego podstawę stanowi botwinka wymieszana z kefirem, kwaśnym mlekiem, śmietaną czy jogurtem. Zwykle dodaje się też ogórka, cebulkę, koperek i szczypiorek, a niekiedy rzodkiewkę dla zaostrzenia smaku. Zupa powinna być pożywna, pikantna i esencjonalna, mieć aksamitną konsystencję oraz intensywnie różowy kolor. Smak jest lekko kwaśny, zapach świeży, a aromat warzywno – koperkowy.Podaje się ją mocno schłodzoną z jajkiem ugotowanym na twardo. Nie tylko zaspakaja głód, ale też dostarcza wielu cennych składników odżywczych. To zdrowa i orzeźwiająca propozycja na upalne dni.
Litewski, ale polski
Wiele krajów i kuchni posiada swoje narodowe oraz regionalne odmiany i wersje chłodników. Jednak klasyką tego gatunku jest chłodnik litewski z botwinki. Zalicza się do najbardziej znanych oraz popularnych tego typu zup, zwłaszcza w Polsce. Ale jest to przede wszystkim zupa numer jeden dla Litwinów.
Chłodnik litewski jak nazwa wskazuje pochodzi z Litwy, a ogólniej z Kresów Wschodnich. Jego historia sięga XIV wieku i początków dynastii wywodzącej się od Władysława Jagiełły, wielkiego księcia litewskiego oraz króla Polski. W czasach panowania Jagiellonów kuchnie staropolska oraz litewska wzajemnie się przenikały, przeplatały i mieszały. Wiele potraw przygotowywanych na wschodzie Polski ma litewskie korzenie. Zwłaszcza na terenie Sejneńszczyzny na Podlasiu, gdzie nadal mieszka mniejszość litewska. Do dziś w polskich książkach kucharskich istnieją przepisy nazywane „po litewsku”, a pierwsze pisane receptury na ten chłodnik pojawiły się w XIX wieku.
Zapewne dlatego tę zupę z botwinki uznaje się za tradycyjną potrawę kuchni polskiej, jedną z najbardziej dla niej charakterystycznych. Oczywiście jest też podstawą kuchni litewskiej, w której nazywa się Šalti boršių, a po staropolsku chłodziec litewski.
Historia chłodnika litewskiego
Ta zupa była wyjątkowa pod wieloma względami. To jedna z niewielu potraw, które gościły na stołach przedstawicieli całego społeczeństwa, od chłopstwa po szlachtę. Dawniej chłodnik litewski był podawany na zimno i na ciepło, a podstawą były tylko sfermentowane liście buraków, także pastewnych, bez korzenia. Do tego dawano ogórki, a niekiedy mięso, ryby czy szyjki raków. Często zupę mocno zakwaszano zakwasem buraczanym, a nawet wodą z kiszonych ogórków. Smak równoważyła słodka śmietanka. Co ciekawe, korzenie buraków ćwikłowych, którym ta zupa zawdzięcza swój charakterystyczny kolor, zaczęto dodawać dopiero w 20-leciu międzywojennym. Dlatego w zapisach etnograficznych można spotkać wzmianki o chłodniku białym.
Współczesna wersja jest dużo lżejsza, ujednolicona i nieco uproszczona, niż te pojawiające się w XIX wiecznych, polskich książkach kucharskich. Na Litwie robi się je często z kefiru, marynowanych buraków, ogórków oraz koperku i podaje z jajkiem na twardo. Na Wileńszczyźnie z kolei są trzy rodzaje tej zupy – z botwiny, buraków oraz szczawiu. Choć mówi się, że nie ma jednego przepisu na to danie, a każda gospodyni ma swój. W Polsce obecnie najczęściej spotyka się wersję z XIX-wiecznych, wileńskich przepisów.
Legendarne danie litewskie
Dla Litwinów ta zupa jest niemal dobrem narodowym i elementem kultury oraz tożsamości. Narodowa Agencja Turystyczna opracowała specjalną mapę miejsc, w których jest przygotowana, a jest ich ponad pół tysiąca. Poza tym doczekała się nawet… znaczka pocztowego!
Od 2023 roku w czerwcu w Wilnie organizowany jest Festiwal Chłodnika Pink Soup Fest. Pojawiają się kolorowe instalacje i światła, a cała stolica staje się wręcz różowa. Odbywają się liczne wydarzenia kulturalno – kulinarne, zawody i występy muzyczne, wręczane są nagrody z zupą związane. Na pierwszej edycji najwyższy budynek stolicy, czyli wieża telewizyjna, przez czerwcowe noce świeciła się letnimi kolorami, a podczas festiwalu kolorami chłodnika z botwinki.
Ciekawostki:
- W roku 2000 na Litwie ogłoszono plebiscyt Krajowego Jadłospisu. W rankingu ponad 10 tys. osób, chłodnik uzyskał największe, ponad 80 % poparcie jako ulubiona zupa Litwinów.
- Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” 3 razy używa staropolskiej nazwy chłodziec litewski z botwiny. Jest to pierwsza pisana wzmianka o tej zupie, która w tej książce 3 razy była podawana na biesiadnym stole.
- Chłodnik litewski w roku 2006 został wpisany na listę produktów tradycyjnych w kategorii „Gotowe dania i potrawy” w województwie podlaskim.
Zdrowy chłodnik z botwinki
Chłodnik litewski jest bardzo zdrowy i wykazuje wiele właściwości prozdrowotnych. Nie jest to zupa poddawana długiej obróbce cieplnej, dzięki czemu zostają zachowane wartości odżywcze.
Botwinka to młode liście i korzenie buraka ćwikłowego, które mogą odkwaszać oraz odtruwać organizm. Zawierają też substancje przypominające składem estrogeny. Ponadto botwina wykazuje wiele wartości prozdrowotnych i jest niskokaloryczna. Jest bogatym źródłem wielu witamin, w tym witamin z grupy B, minerałów takich jak żelazo, potas i magnez oraz kwasu foliowego. Pozostałe świeże warzywa i zioła także dostarczają witaminy, minerały i inne cenne składniki. Podobnie jak przetwory mleczne, które dodatkowo są źródłem wartościowego białka i priobiotyków.
Chłodnik litewski
Kategoria: Blog, Przepisy, Zupy4
porcje40
minut10
minutSkładniki
1 pęczek botwinki z młodymi buraczkami – około 400 g
2 nieduże ogórki gruntowe
po 2 łyżki posiekanego szczypiorku i koperku
kilka rzodkiewek – można pominąć
około 500 ml lub mniej wody (tyle żeby tylko zakrywała botwinkę)
400 ml kefiru
300 ml jogurtu (opcjonalnie śmietanka 18 %)
łyżka soku z cytryny
sól i pieprz do smaku
szczypta cukru
4 ugotowane jajka do podania
Przygotowanie
- Botwinkę dokładnie umyj, buraczki obierz i pokrój w drobną kostkę, liście i łodygi posiekaj.
- Zagotuj wodę, dodaj sok z cytryny oraz po szczypcie soli i cukru, dodaj buraczki oraz łodyżki i gotuj 5 minut.
- Dodaj listki i gotuj jeszcze około 5 minut, odstaw do wystudzenia.
- W międzyczasie ugotuj jajka na twardo.
- Ogórki obierz i pokrój w kostkę, podobnie rzodkiewki jeśli używasz.
- W blenderze połącz kefir z jogurtem.
- Dodaj buraczki z wywarem, ogórka i rzodkiewkę.
- Zmiksuj zupę w blenderze tak, żeby można było lekko wyczuć składniki.
- Dodaj zioła, wymieszaj i dopraw do smaku solą oraz pieprzem.
- Odstaw do lodówki do schłodzenia.
- Podawaj z jajkiem na twardo pokrojonym w ćwiartki.
Uwagi
- Pokrojone ogórki możesz posypać solą i odstawić na 10 minut, żeby puściły wodę. Wraz z nimi możesz dodać do zupy 2 posiekane ząbki czosnku.
- Możesz odcedzić botwinkę, a do zupy dodać taką ilość wywaru z gotowania, żeby uzyskać pożądaną gęstość.
- Jeśli chcesz uzyskać gładszą konsystencję zupy, zmiksuj ją mocniej.